ABD’de Kongre seçimlerine saatler kala seçmenler, son çeyrekte yüzde 3,4 büyüyen ekonomiye rağmen İran savaşı ve gümrük tarifelerinin körüklediği enflasyondan yakınıyor.
ABD’de Kongre’yi kimin alacağını belirleyecek ara seçimler öncesinde sandık başına gitmeye hazırlanan seçmenlerin en önemli gündemini, gümrük vergileri ve sekiz aydır süren İran savaşıyla körüklenen hayat pahalılığı oluşturuyor.
Başkan Donald Trump’ın Cumhuriyetçi Partisi için kritik sınav niteliği taşıyan oylama öncesinde kamuoyu yoklamaları, halkın ekonomi yönetiminden ve yükselen fiyatlardan ciddi rahatsızlık duyduğunu ortaya koyuyor.
Makroekonomik göstergeler ise seçmenin karamsar havasına kıyasla daha karmaşık ve tezatlarla dolu bir tablo çiziyor.
Tarihsel olarak dip seviyelerini koruyan işsizlik oranı ve yapay zeka yatırımlarının tetiklediği sermaye harcamaları genel ekonomik büyümeyi güçlü tutarken, milyonlarca çalışanın emeklilik fonlarını da destekliyor.
Seçmenler, akaryakıt doldururken, faturalarını karşılarken veya dışarıda yemek yerken yüksek enflasyonun doğrudan yarattığı geçim baskısını derinden hissediyor.
Trump 3 Kasım seçimlerinde doğrudan aday olmasa bile, sandığa giden yurttaşlar kararlarını Cumhuriyetçi yönetimin iki yıllık ekonomik karnesini göz önünde bulundurarak şekillendiriyor.
Tüketici araştırmaları, Trump’ın Ocak 2025’te başlayan ikinci görev döneminden bu yana halkın ekonomik hissiyatının genel olarak zayıfladığını kaydediyor.
Konuya ilişkin göstergeler arasında ayrışma dikkat çekiyor; Conference Board tüketici güven endeksi ekim ayında toparlanma kaydederken, Michigan Üniversitesi tüketici güven endeksi rekor seviyede düşüşe yakın bir eşikte seyrediyor.
Annex Wealth Management Baş Ekonomi Stratejisti Brian Jacobsen, Reuters haber ajansına verdiği demeçte, “Duyarlılık seçim sonuçlarının en büyük belirleyicisidir, güven ise piyasaların en büyük itici gücüdür.” değerlendirmesini yaptı.
İş gücü piyasasındaki dayanıklılık, makroekonomik güveni ayakta tutan başlıca dayanaklar arasında yer alıyor.
Şirketler yeni mezunları istihdam etmekte çekimser kalsa da toplu işten çıkarmalara yönelmediği için haftalık işsizlik maaşı başvuruları 57 yılın en düşük düzeylerine yakın seyrediyor.
Eylül ayında yüzde 4,2 seviyesinde kayıtlara geçen işsizlik oranı, üst üste beş yıldır yüzde 4,5 eşiğinin altında kalarak tarihin en uzun soluklu istihdam rekoruna işaret ediyor.
Conference Board verilerine göre iş imkanlarının bol olduğunu söyleyenler ile iş bulmanın zorlaştığını belirtenler arasındaki makas ekim ayında açılarak istihdam beklentilerindeki iyileşmeyi teyit etti.
Borsalardaki yükseliş dalgası da ekonomik göstergeleri destekleyen bir diğer unsur olarak öne çıkıyor.
ABD hisse senedi endeksleri bu yıl onlarca rekor seviye kaydederken, hisse senetlerinin yükselen değeri yüksek gelirli hanelerin harcama gücünü canlı tutuyor.
Söz konusu tüketim gücü genel büyümeyi ivmelendirirken, geçen hafta yayımlanan resmi veriler ABD ekonomisinin son çeyrekte yıllıklandırılmış bazda yüzde 3,4 büyüyerek yılın en güçlü performansına ulaştığını gösterdi.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, CNBC kanalına verdiği demeçte, “Tüketici anketleri biraz kasvetli gelebilir ama tüketici davranışları gayet güçlü.” dedi.
Bessent, vergi, ticaret, enerji ve düzenleme politikalarının birbirini besleyen son derece dengeli bir çerçeve sunduğunu dile getirdi.
Yapay zeka sektörü kaynaklı talep reel ekonomideki kazanımları beslerken, şirket yatırımları son çeyrekte yıllık bazda yüzde 12,7 oranında büyüme kaydetti.
YAPAY ZEKA VE ENFLASYON KAYNAKLI RİSKLER PİYASALARI TEHDİT EDİYOR
İktisatçılar ekonomik görünümdeki kırılganlıklara dikkati çekerken, özellikle yapay zeka harcamalarının sürdürülebilirliğine ilişkin endişeler belirginleşiyor.
Amazon ve Intel gibi teknoloji devlerinin açıkladığı son şirket bilançoları, devasa harcama döngüsünün devamlılığına dair soru işaretleri oluşturarak Nasdaq bileşik endeksinde şiddetli değer kayıplarına yol açtı.
Reuters’a konuşan Apollo Global Management Başekonomisti Torsten Slok, yapay zeka harcamalarında yaşanabilecek sert bir düzeltmenin sermaye yatırımlarını kısıp gayrisafi yurt içi hasılayı baskılayabileceğini kaydetti.
Slok, “Yüksek petrol fiyatları, gümrük tarifeleri ve sıkılaşan göçmen kısıtlamaları enflasyonu yukarı çekerken, fiyat baskılarının sürdüğü bir dönemde büyümenin yavaşladığı bir stagflasyon ortamı riski artıyor.” uyarısını yaptı.
Enflasyon oranları 2022 yılındaki zirve seviyelerinin gerisinde kalsa da ABD Merkez Bankasının (Fed) fiyat istikrarı için hedef koyduğu yüzde 2 sınırının belirgin şekilde üzerinde kalmayı sürdürüyor.
Trump’ın ikinci döneminin başlangıcında ücret artışları fiyat artışlarının önünde giderken, ABD ve İsrail’in sekiz aydır süren İran askeri harekatı petrol fiyatlarını küresel çapta yükselterek enflasyonu hızlandırdı.
Fed yetkilileri ve ekonomistler, yapay zeka sektöründen kaynaklanan yoğun talebin de fiyat artışlarına ivme kattığını ve reel ücret artışlarının yavaşlamaya başladığını vurguluyor.
ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu verilerine göre hem tüketici fiyatları hem de ortalama saatlik kazançlar Ocak 2025’ten bu yana yüzde 5,5 artış kaydetti.
Veriler, çalışanların satın alma gücünün Trump’ın göreve başladığı Ocak 2025 düzeyine kıyasla reel anlamda yerinde saydığını belgeliyor.
Politika faizini eylül ayında artıran Fed’in borçlanma maliyetlerini aralık ayında yeniden yukarı çekmesi bekleniyor.
Fed Başkanı Kevin Warsh faiz artırımlarını ekonomiye vurulan bir darbe değil, enflasyonu dizginlemeyi amaçlayan bir “para politikası ilacı” olarak tanımlıyor.
Uzun vadeli borçlanma maliyetlerindeki yükseliş de konut erişimini zorlaştırarak seçmenlerin bütçe şikayetlerini artırıyor.
Yüzde 7 barajını aşan 30 yıllık konut kredisi faizleri ile arz yetersizliğinin körüklediği yüksek gayrimenkul fiyatları, geniş kitlelerin ev sahibi olmasını fiilen imkansızlaştırıyor.
“CUMHURİYETÇİLERİN MECLİSİ KORUDUĞU BİR SENARYO YOK”
Diğer yandan Cumhuriyetçi Parti ve muhafazakar seçmen eğilimlerine odaklanan kamuoyu araştırma şirketi Cygnal’ın CEO’su Brent Buchanan, Anadolu Ajansı muhabirine yaptığı değerlendirmede, akaryakıt, elektrik ve doğalgaz faturaları ile market harcamalarındaki artışın sandıkta doğrudan belirleyici olacağını söyledi.
2024 başkanlık seçimlerinin ana gündemi olan yasa dışı göç konusunun artık geri plana itildiğini belirten Buchanan, 2026 ara seçimlerinde seçmen tablosunu “Birinci sırada hayat pahalılığı, ikinci sırada hayat pahalılığı, üçüncü sırada hayat pahalılığı.” sözleriyle tanımladı.
Buchanan, ekonomik baskıyı en derinden hisseden ve yıllık geliri 50 bin doların altında kalan seçmen gruplarında 2024’e kıyasla Demokratlara doğru 25 puanlık bir oy kayması saptadıklarını açıkladı.
ABD Başkanı Donald Trump’ın yaşam maliyetlerini dizginleyeceği beklentisiyle sandığa giden seçmenlerin hayal kırıklığı yaşadığını vurgulayan Buchanan, “Hem bunu başaramadığını hem de aslında durumu daha da kötüleştirdiğini düşünüyorlar.” dedi.
İran savaşının Cumhuriyetçiler açısından hem iktisadi hem de siyasi bir maliyet yarattığını dile getiren Buchanan, 2024’te Trump’ı destekleyip bugün partisinden uzaklaşan kitle için savaşın temel kırılma noktası haline geldiğini kaydetti.
Bu gruptaki seçmenlere Trump’a yeniden oy vermelerini sağlayacak adımın ne olduğu sorulduğunda Buchanan, “İran savaşını sona erdirmek, ilk sırada gelen unsur oldu.” ifadelerini kullandı.
Genç ve sandığa gitme sıklığı düşük olan kitlelerin Trump’ın yeni çatışmalara girmeme vaadine güvendiğini hatırlatan Buchanan, İran savaşıyla birlikte bu güvenin zedelendiğini ve Amerikalıların savaş ile benzin istasyonlarındaki fiyat artışları arasında doğrudan bağ kurduğunu anlattı.
Buchanan, daha geniş kapsamlı bir askeri harekatın seçim sonrasına ertelenmesi tartışmalarına değinirken, şahin Cumhuriyetçilerin partiye zaten oy verdiğini, sonucu belirleyecek ılımlıların ise çatışma istemediğini vurguladı.
Buchanan, “Seçmenlerin daha fazla savaş için iştahı yok; bunun tek istisnası, böyle bir adımın akaryakıt fiyatlarını düşüreceğinin bir şekilde anlatılabilmesi olurdu ancak seçmenlerin bugün böyle bir açıklamaya inanacak durumda olduklarını düşünmüyorum.” değerlendirmesini yaptı.
Buchanan, 435 sandalyeli Temsilciler Meclisinde yalnızca birkaç koltukluk farkla hakimiyet kuran Cumhuriyetçilerin çoğunluğu korumasının giderek zorlaştığını belirtti.
Cumhuriyetçilerin seçim bölgelerini yeniden çizerek avantaj sağlama planının 2024’teki Trump koalisyonuna dayandığını dile getiren Buchanan, Hispanik ve siyahi erkek seçmenlerin aynı desteği sürdürmemesi nedeniyle bu planın bozulduğunu kaydetti.
Temsilciler Meclisindeki gidişata ilişkin Buchanan, “Cumhuriyetçilerin Temsilciler Meclisini koruyabileceği bir senaryo göremiyorum.” dedi.
Buchanan, 100 üyeli Senatonun 35 sandalyesinin oylanacağı yarışta Demokratların aday profiliyle öne çıktığını ve 53 sandalyeye kadar ulaşabileceğini ifade etti.
Cumhuriyetçilerin elindeki 53 koltuğa karşılık Demokratların 45 ve bağımsızların 2 sandalyeye sahip olduğunu anımsatan Buchanan, Cumhuriyetçiler adına en iyi ihtimalin 50-50 eşitlik olduğunu, bu tabloda da kontrolün Başkan Yardımcısı JD Vance’in eşitliği bozan oyuyla sağlanabileceğini söyledi.
Buchanan, seçim akşamı sandıkları erken kapanacak Doğu Yakası eyaletlerinden Maine, Güney Carolina ve Florida’daki oy dağılımlarının, 2024 farklarıyla kıyaslanarak gecenin genel seyrine dair en net ipuçlarını sunacağını aktardı.
Yorumlar
Henüz bu habere yorum yapılmamış.
İlk yorum yapan siz olun!