Trump’ın “ekonomik kıyamet” planı Tahran’ı ne kadar zorlar?

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a karşı hızlı bir zafer sözü vermesinin üzerinden yaklaşık altı ay geçti. Askeri zafer veya müzakere yoluyla anlaşma ihtimalinin giderek azalması, Washington’ı ekonomik baskıyı artırmaya yöneltti.

Trump, çıkmazı aşmak amacıyla İran‘la iş yapan ülkeleri de hedef alacak bir “ekonomik kıyamet” planını devreye sokmaya hazırlanıyor.

Yeni yaptırımların ayrıntıları henüz açıklanmadı. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, planın detaylarını 24 Ağustos’ta düzenleyeceği basın toplantısında duyuracağını bildirdi.

“YA BİZİMLESİNİZ YA DA KARŞIMIZDA”

Bessent, yeni dönemde Washington’ın İran’a ekonomik destek sağladığını düşündüğü ülkelere karşı, müttefik olup olmadıklarına bakmaksızın harekete geçebileceğinin sinyalini verdi.

“Ya bizimlesiniz ya da karşımızdasınız.” diyen Bessent, İran’a para transfer eden, petrolünü satın alan veya deniz yoluyla sevkiyatlarına yardımcı olanların ABD’nin ekonomik yaptırımlarıyla karşı karşıya kalabileceğini söyledi.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise yaptırımları çatışmada “yeni bir aşama” olarak nitelendirdi.

Vance, Washington’ın elindeki en etkili aracın ekonomik baskı olduğunu savunarak bu yöntemi sürdürmekte kararlı olduklarını belirtti.

İRAN’A DEĞİL, TİCARİ ORTAKLARINA BASKI

Uzmanlara göre yeni stratejinin temel farkı, yaptırımların ekonomik etkisini İran’ın sınırlarının ötesine taşımak olacak.

ABD Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi’nde sekiz yıl görev yapan yaptırım uzmanı Michael Parker, Washington’ın özellikle İran’la ticaret yapan ancak aynı zamanda ABD dolarına bağımlı olan üçüncü ülkeleri ve finans kuruluşlarını hedefleyebileceğini söyledi.

Bu kapsamda İran’ın yaptırımları aşmasına yardımcı olan bankalar, finans kuruluşları ve para transferi ağları yaptırım riskiyle karşılaşabilir.

İRAN YAPTIRIMLARI AŞMAKTA DENEYİMLİ

Washington’ın önündeki bir diğer sorun ise İran’ın yaptırımlarla yeni karşılaşmıyor olması.

Tahran, 1979’daki İslam Devrimi’nden bu yana farklı seviyelerde ABD yaptırımları altında. Ekonomik baskı, Trump’ın ilk başkanlık döneminde ABD’yi 2015 tarihli İran nükleer anlaşmasından çekmesinin ardından daha da yoğunlaştı.

İran bu süreçte yaptırımları aşmak için alternatif ticaret ve finans ağları geliştirdi.

Bunların arasında petrol taşımacılığında kullanılan “gölge filo” gemileri, farklı şirketler üzerinden gerçekleştirilen işlemler ve yaptırım listelerinde bulunmayan yeni ticari yapılar yer alıyor.

ABD SAVAŞTA ÇIKMAZA MI GİRDİ?

Uzmanlar, Trump’ın yeni ekonomik hamlesinin aynı zamanda Washington’ın İran konusunda istediği sonuçları alamamasının göstergesi olabileceğini düşünüyor.

ABD’nin askeri ve ekonomik araçları kullanmasına rağmen nihai hedefinin yeterince açık olmadığını savunan uzmanlara göre yeni yaptırımlar tek başına uzun vadeli bir değişim yaratmayabilir.

Trump yönetiminin yeni planının ne kadar etkili olacağı ise 24 Ağustos’ta açıklanması beklenen yaptırımların kapsamı ve İran’la ticaret yapan ülkelerin Washington’ın baskısına vereceği tepkiyle daha net ortaya çıkacak.